10 redenen waarom gezinnen overstappen
op deze dure pannen

Een familie van stoffen met een verbinding tussen koolstof en fluor. Die verbinding is een van de sterkste die er bestaat, en daar zit precies het probleem: hij gaat kapot noch weg. Ze stoten water en vet af, en daarom zitten ze in regenjassen, in pizzadozen en in de laag van de meeste pannen.

Het RIVM meet PFAS inmiddels in het bloed van vrijwel iedereen in Nederland, bij een deel van de mensen boven de waarde die als veilig wordt gezien. Dat komt niet alleen van je pan. Maar je pan is wel een van de weinige plekken waar je er zelf iets aan kunt doen.

Eerlijk antwoord: dat wordt nog onderzocht, en dat zeggen de onderzoekers zelf ook. Wij gaan je niet vertellen dat je moet schrikken en we gaan er ook geen ziektes bij halen.

Wat we wél weten is genoeg om het uit een pan te laten waar je elke dag in bakt. Het hoopt zich op, het gaat er niet meer uit, en er is geen enkele reden waarom het in je koekenpan zou moeten zitten.

Op twee manieren, en die verschillen echt van elkaar.

Met keramiek. Dat is een laag van silica, het hoofdbestanddeel van zand en steen, die op de pan wordt ingebrand. Die laag wordt zo glad en zo hard dat eiwit en vet er geen grip op krijgen. Daar komt geen fluor aan te pas, en er zit ook geen weekmaker in.

Met warmte. Bij roestvrij staal zit er helemaal geen laag op. Daar komt het loslaten uit de temperatuur: verhit je het staal goed voor, dan zet het metaal uit en blijft de olie er bovenop liggen in plaats van erin te trekken. Dat laagje olie is dan je antiaanbaklaag, en die maak je elke keer opnieuw. Klinkt ingewikkeld, is het niet: het is een trucje van dertig seconden dat je daarna nooit meer vergeet. Bij reden 5 staat precies hoe.

Die laag zit als een laagje bovenop het metaal, het is geen onderdeel van de pan. Krast dat laagje, dan laat er iets los. En wat los is moet ergens heen, en dat is je eten.

Daarna gaat het sneller: rond de kras hecht de laag minder goed, dus het volgende stukje laat makkelijker los. Zo gaat een pan van klein plekje naar kale bodem in een half jaar.

Daar is niets om vanaf te krassen. Er zit geen laag op, dus wat je ziet is het materiaal zelf, helemaal door en door. Een vork, een garde of een staalborstel maakt er hooguit een krasje in het uiterlijk. Aan wat er in je eten komt verandert dat niets.

PFOA is een stof. PFAS is de hele groep waar die stof bij hoort, en dat zijn er duizenden.

PFOA is in Europa verboden, en dat is goed nieuws. Alleen is hij bij de meeste fabrikanten vervangen door een verwant uit dezelfde familie, die hetzelfde werk doet en niet verboden is. PFOA-vrij op de doos betekent dus alleen: die ene stof zit er niet meer in.

Kijk niet naar wat er wel op staat maar naar wat er niet op staat. Staat er alleen PFOA-vrij of BPA-vrij, dan zegt dat niets over de rest.

Simpele regel: staat er niet letterlijk waar de laag van gemaakt is, dan is het plastic. Bij ons staat het er: keramisch, keramisch-hybride, of helemaal geen laag.

Van silica, dat is het hoofdbestanddeel van zand en steen. Die laag wordt op de pan gebrand en vormt een glad, hard oppervlak waar vet en eiwit zich niet aan hechten.

Geen fluor, geen weekmakers, geen lood en geen cadmium. Wat je verhit is steen op aluminium.

Dat hangt bijna helemaal af van hoe je hem gebruikt. Laag tot middelhoog vuur, houten of siliconen gerei en met de hand afwassen: dan doet hij dit jaren.

Hoog vuur, metalen spatel en de vaatwasser: dan is hij binnen een jaar minder. Wil je een pan waar je niet over hoeft na te denken, neem dan de hybride of roestvrij staal.

Een klein beetje, en dat is ook lekkerder. Een halve theelepel of een spray is genoeg voor een ei. Helemaal zonder kan ook, maar dan mis je de smaak en gaat de laag sneller achteruit.

Omdat je die niet zo heet mag laten worden, en omdat er niets aan blijft plakken. Dat is precies wat je bij een korst wél wilt: het vlees moet even hechten, en juist op die plek ontstaat de smaak.

In een antiaanbakpan glijdt het vlees rond en stoomt het in zijn eigen vocht. Grijs in plaats van bruin.

Haal het vlees eruit en giet een scheut wijn, bouillon of gewoon water in de hete pan. De aanbaksels laten los en lossen op, en dat is de basis van elke klassieke saus.

Dat kan alleen in staal. In een pan waar niets aan blijft plakken blijft er ook niets over om af te blussen.

Alleen als je te vroeg begint. Verwarm de pan leeg op middelhoog vuur, doe er een druppel water in, en als die als een balletje over de bodem rolt is hij klaar. Dan pas de olie, dan pas het eten.

En laat het liggen. Het plakt eerst en laat vanzelf los zodra de korst er is. Trek je eraan, dan scheur je de korst kapot.

Soms ruik je iets. Die scherpe lucht bij een pan die te heet is geworden is niet niets: dat is de laag die reageert. Bij vogels in huis is dat bekend genoeg om ervoor te waarschuwen.

Meestal merk je er niets van, en dat is het lastige. Je ziet pas iets als het al een tijd bezig is.

Bij roestvrij staal en hybride: ja, daar is hij voor gemaakt en dat is ook precies wat je nodig hebt om te kunnen dichtschroeien.

Bij keramisch adviseren we laag tot middelhoog, en dat is niet omdat er iets gevaarlijks gebeurt maar omdat de laag dan langer mooi blijft. Hij is op middelhoog vuur al binnen twee minuten heet genoeg, dus je hebt het hoge vuur daar ook niet voor nodig.

Dat is verkleuring door hitte, geen vuil. Het gebeurt bij elke pan die op een hoge vlam staat, ook bij een dure, en het zit vooral op de rand en de onderkant.

Het gaat er wel af, alleen niet met afwasmiddel. Maak een papje van baking soda en een beetje water, laat dat tien minuten staan en wrijf het weg met een zachte spons. Geen staalwol en geen schuurmiddel, want daar maak je krassen mee die je daarna niet meer wegkrijgt.

Bij dagelijks gebruik anderhalf tot drie jaar voordat het loslaten merkbaar minder wordt. Daarna gaat het snel, want elk beschadigd plekje maakt het volgende makkelijker.

De pan zelf is dan nog prima. Alleen het enige waar je hem voor kocht werkt niet meer.

Roestvrij staal heeft geen laag, dus er is niets dat op kan raken. Die gaat mee zolang je hem niet verliest.

Keramisch en hybride hebben wel een laag, maar wel een die je zelf in de hand hebt: vuur, gerei en afwas bepalen of het jaren of maanden zijn. Wat wij kunnen doen is de beste laag erop zetten die er zonder fluor is, en dat is wat we doen.

Twee jaar op fabricagefouten bij normaal huishoudelijk gebruik, op alle drie de sets. Schade door oververhitting of metalen gerei valt daarbuiten. Terugsturen kan binnen 60 dagen.

Er gaan twee dingen in die bij een goedkope pan worden weggelaten.

Het materiaal. Vijf lagen staal met een aluminium kern, of een keramische laag die op hoge temperatuur wordt ingebrand, kost meer dan geperst aluminium met een spuitlaag.

De bodem. Een dikke, vlakke bodem die niet kromtrekt is duurder om te maken. Dat is ook precies waarom goedkope pannen na een jaar gaan wiebelen op inductie.

Zeker, dat doen de meeste mensen. De koekenpan van 28 cm is de pan die je het vaakst pakt, dus daar begin je. Onderaan deze pagina staan de losse pannen.

Een set is goedkoper per pan, dus als je toch van plan bent er meer te vervangen scheelt dat.

Dan stuur je het binnen 60 dagen terug via de retourportal. En er zit sowieso 2 jaar garantie op, dus ook als er over anderhalf jaar iets is sta je niet met lege handen.

Keramisch als je vooral eieren, vis, groente en pannenkoeken bakt en wilt dat het loslaat zonder erover na te denken.

Hybride als je allebei wilt: loslaten én kunnen dichtschroeien, en je hem gewoon in de vaatwasser wilt kunnen zetten.

Roestvrij staal als je graag kookt, sauzen maakt en een pan wilt die over tien jaar hetzelfde doet.

Dat is precies wat wij zelf doen en wat de meeste koks doen. Een keramische koekenpan voor het ontbijt, een stalen pan voor het vlees. Ze hebben allemaal dezelfde bodem, dus ze werken op dezelfde plaat.

Alle drie, en ook op gas, elektrisch en keramisch. Bij de keramische set zit er een RVS bodemplaat onder, juist daarvoor.

Twee dingen komen steeds terug. Geen chemische lucht meer bij een pan die te heet is geworden. En geen twijfel meer bij het afwassen, want je hoeft niet meer voorzichtig te doen uit angst iets te beschadigen.

Zwaarder dan een dunne aluminium pan, ja, en dat maakt ze ook beter: massa is wat de warmte vasthoudt en de korst maakt. De keramische set is de lichtste van de drie.

Til je liever niet zwaar, neem dan de 24 cm in plaats van de 28.

De keramische 7-delige. Bij de meeste huishoudens is dat de set die alles dekt, en het is ook de goedkoopste van de drie.