3 jaar lang dronk ik elke ochtend uit een melkopschuimer. Tot ik ontdekte wat er aan de binnenkant zat.

Hoe het begon

Ik ben Robin. Ik drink al jaren elke ochtend cappuccino. Niks bijzonders, gewoon een ritueel. Espresso zetten, melk opschuimen, klaar.

Drie jaar geleden kocht ik een nieuwe melkopschuimer. Zwart, mat, met zo'n draaiknop en icoontjes op de voorkant. Hij stond mooi naast mijn koffieapparaat. Ik gebruikte 'm twee keer per dag, soms vaker in het weekend.

De melkopschuimer die ik 3 jaar lang dagelijks gebruikte

Na een jaartje merkte ik dat het schuim minder werd. De melk koekte sneller aan. En als ik in de kan keek, zag ik krasjes op de binnenkant. Plekjes waar die zwarte laag dunner was geworden.

Ik dacht: tja, slijtage. Logisch. Tijd voor een nieuwe.

Wat ik toen nog niet wist: die "slijtage" was niet zomaar verdwenen. Die kan ergens in beland zijn. Ergens waar ik liever niet aan dacht.

De ontdekking

Het begon met een gesprek op een verjaardag. Een vriendin vertelde dat ze al haar pannen had weggegooid. "Vanwege PFAS," zei ze, alsof ik dat zou snappen. Ze had er een uitzending van Zembla over gezien.

Ik knikte beleefd. Geen idee waar ze het over had. Die avond googelde ik het.

PFAS. Een verzamelnaam voor chemische stoffen die worden gebruikt in anti-aanbaklagen. Ze worden ook wel "forever chemicals" genoemd. En ze zitten niet alleen in pannen. Ook in melkopschuimers, rijstkokers, airfryers. Overal waar een gladde, donkere coating zit die ervoor zorgt dat eten of melk niet plakt.

Die gladde, donkere laag aan de binnenkant van een melkopschuimer? Dat is de coating.

Ik liep naar de keuken. Pakte mijn melkopschuimer. Keek erin.

Die laag zat er ook. Aan de binnenkant. Precies daar waar elke ochtend hete melk met 800 toeren per minuut tegenaan draaide.

Wat ik die avond ontdekte

• De anti-aanbaklaag in veel melkopschuimers bevat PFAS-stoffen
• Hitte kan de afbraak van die coating versnellen (melk wordt opgewarmd tot 65-70 graden)
• De draaiende garde kan de coating langzaam beschadigen, waardoor microdeeltjes los kunnen komen
• Die deeltjes kunnen in je melk terechtkomen, en dus in je lichaam
• "PFOA-vrij" betekent niet "PFAS-vrij". Er zijn meer dan 10.000 verschillende PFAS-stoffen

Bron: RIVM, Europese Commissie (zie bronnen onderaan).

Wat is PFAS eigenlijk?

PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. Het is een groep van duizenden door de mens gemaakte chemische stoffen die sinds de jaren '50 worden gebruikt.

Die bijnaam "forever chemicals" is niet voor niks: PFAS breekt niet of nauwelijks af. Niet in de natuur. Niet in je lichaam. Eenmaal binnen, blijft het lang aanwezig.

Waar zit het in?

• Anti-aanbaklagen van pannen, melkopschuimers en airfryers
• Waterafstotende kleding en schoenen
• Voedselverpakkingen (pizzadozen, bakpapier)
• Cosmetica en tandpasta
• Drinkwater in bepaalde regio's

Bron: RIVM, "PFAS: wat is het en wat doet het?" (zie bronnen onderaan).

Het ding is: de meeste van die producten komen niet dagelijks in contact met hete vloeistoffen die je vervolgens opdrinkt. Een melkopschuimer wel.

Waarom gebruiken fabrikanten het dan?

Simpel: het is goedkoop en het werkt. PFAS zorgt ervoor dat melk niet aankoekt, dat de binnenkant makkelijk schoon te maken is, en dat het product er na aankoop meteen "premium" uitziet.

Die gladde, donkere laag oogt luxe. Maar die laag is niet permanent. Hij slijt. En wat er afslijt, verdwijnt niet. Het gaat ergens naartoe.

In dit geval: mogelijk in je melk. Want wat je in je kan stopt, drink je op.

De risico's

Bron: RIVM, Europese Commissie, IARC

Ik ben geen wetenschapper. Maar dit is wat het RIVM, de Europese Commissie en het IARC (Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek) zeggen over langdurige blootstelling aan PFAS:

Wat PFAS kan doen in je lichaam

• Hormoonverstoring: PFAS kan de werking van oestrogeen en schildklierhormonen verstoren
• Schildklierproblemen: mogelijk verhoogd risico op een te trage of te snelle schildklier
• Immuunsysteem: mogelijk verminderde werking, waaronder minder effectieve vaccinatierespons
• Vruchtbaarheid: in onderzoek gelegd verband met verminderde vruchtbaarheid bij zowel mannen als vrouwen
• Cholesterol: mogelijk verhoogde cholesterolwaarden, zelfs bij relatief lage blootstelling
• Kanker: PFOA is door het IARC geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens (groep 1), PFOS als mogelijk kankerverwekkend (groep 2B)

Bron: RIVM, Europese Commissie, IARC Monographs (zie bronnen onderaan).

En misschien wel het meest confronterende: volgens het RIVM heeft elke Nederlander inmiddels PFAS in het bloed. Van baby's tot volwassenen. De vraag is dus niet óf je het binnenkrijgt, maar hoeveel je er dagelijks aan toevoegt.

Niet alle PFAS-producten zijn even risicovol. Een regenjack met PFAS draag je af en toe. Maar een melkopschuimer gebruik je elke dag. Met hete vloeistof. Die je vervolgens opdrinkt.

Herken het zelf

Hoe weet je of jouw melkopschuimer een PFAS-coating heeft? Dit zijn de signalen:

• ✗De binnenkant van de kan heeft een donkere, gladde laag (zwart, grijs of donkergrijs)
• ✗Er zitten krasjes of lichte plekken op de binnenkant
• ✗De melk koekt de laatste tijd sneller aan dan vroeger
• ✗Het schuim is minder dik dan toen het apparaat nieuw was
• ✗Op de verpakking staat "PFOA-vrij" maar niet "PFAS-vrij"
• ✗De binnenkant voelt glad en "coated" aan, niet als puur metaal of glas

Wat nu?

Dit blog heb ik niet geschreven om je bang te maken. Ik schreef het omdat ik had gewild dat iemand het mij drie jaar geleden had verteld.

Misschien voel je nu wat ik toen voelde: waar moet ik in vredesnaam beginnen? Het zit toch overal in? Dat gevoel klopt, en het is precies waarom de meeste mensen niks doen.

Maar het antwoord dat mij hielp is simpel: je hoeft het niet in één keer perfect te doen. Kies één switch en begin daar. Voor mij was dat het apparaat dat elke dag hete melk in mijn kopje draait.

Je kunt niet ontkennen wat je nu weet. Maar je kunt er wel iets mee doen.